Ο τοπικός πολιτισμός της περιοχής των Τζουμέρκων
Υπόμνημα:

Τα Πέτρινα Κτίσματα του Νερού


no images were found

Η πολιτιστική διαδρομή Τα Πέτρινα Κτίσματα του Νερού προτείνει ένα πολιτισμικό μονοπάτι που ακολουθώντας το ο επισκέπτης εισάγεται στον κόσμο της προβιομηχανικής κοινωνίας, στις δομές της οικονομίας και της τεχνολογίας της. Η διαδρομή έχει ως κεντρικό θεματικό άξονα τα βιοτεχνικά κτίσματα που συνδέονται με την αξιοποίηση της δύναμης του νερού ( νερόμυλους, νεροτριβές , μαντάνια, βρύσες, πηγές και καταρράχτες) αλλά και τα κτίσματα εκείνα που γεφύρωναν τις αντικριστές όχθες των ποταμών και διευκόλυναν την επικοινωνία, δηλαδή τα γεφύρια. Η διαδρομή αυτή μας δείχνει στην ουσία τη σχέση που ανέπτυσσαν οι προβιομηχανικές κοινωνίες με το φυσικό περιβάλλον , τον τρόπο που ιδιοποιούνταν τους πόρους του και εξασφάλιζαν την επιβίωση και αναπαραγωγή τους. Η διαδρομή αυτή εισάγει τον επισκέπτη στην διαλεκτική σχέση ανθρώπου και φύσης εδώ εκφράζεται μέσω μιας ήπια ιδιοποίηση του ανθρώπου των υδάτινων, και άλλων φυσικών πόρων (η πέτρα).

Στην περιοχή των Τζουμέρκων το άφθονο νερό συνιστά συστατικό και προσδιοριστικό στοιχείο του ορεινού τόπου. Τα δύο άλλωστε μεγάλα ποτάμια , ο Άραχθος και ο Αχελώος αποτελούν για τους Τζουμερκιώτες τα όρια του τόπου τους. Γενικότερα τα νερά των μεγάλων και των μικρότερων ποταμών ( π.χ. του Χρούσια, του Καλαρρύτικου, του Ματσουκιώτικου), οι πηγές, οι καταρράχτες αποτελούν σημείο αναφοράς για να προσδιορίσουν τόπους, δραστηριότητες, σχέσεις. Πλάι σε αυτά τα νερά οι κάτοικοι ανέπτυξαν, για την εξασφάλιση της επιβίωσης τους και της αυτάρκειάς τους σε αγαθά, βιοτεχνικά, μεταποιητικά κτίσματα που λειτουργούσαν με την δύναμή του νερού (νεροτριβές, μαντάνια, νερόμυλοι). Παράλληλα έχτιζαν τα κατεξοχήν κτίσματα του νερού, τα γεφύρια που ένωναν όχθες και διευκόλυναν τις σχέσεις επικοινωνίας. Η λαϊκή λατρεία και κουλτούρα έχει αναδείξει την Αγία Παρασκευή ως το ιερό πρόσωπο που καθαγιάζει, προστατεύει και διαχειρίζεται τους υδάτινους πόρους, κατανέμοντας την δυναμική τους με τρόπο που εξασφαλίζει σε όλα τα μέλη της κοινότητας και έξω από αυτήν τη δυνατότητα χρήσης αυτών των πολύτιμων πόρων. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι περισσότεροι νερόμυλοι, μαντάνια, νεροτριβές, βρύσες της περιοχής, ήταν ιδιοκτησία μοναστηριών, εκκλησιών ή άλλων θρησκευτικών τόπων λατρείας. Οι τελευταίοι είναι αφιερωμένοι στην προστάτιδα των νερών, την Αγία Παρασκευή που λατρεύεται ξεχωριστά στα περισσότερα χωριά των Τζουμέρκων . Στην πολιτιστική διαδρομή συμπεριλαμβάνονται οι τόποι λατρείας της Αγίας Παρασκευής (εκκλησίες, μοναστήρια) και έτσι προβάλλει ο πολιτισμικά καθορισμένος τρόπος της ισόνομης διαχείρισης και χρήσης των υδάτινων πόρων.

Τα Γεφύρια του τόπου αποτελούν ένα σχεδόν ξεχωριστό πολιτισμικό κεφάλαιο, καθώς η επιβίωση του ντόπιου πληθυσμού στο παρελθόν συναρτάται σε απόλυτο βαθμό με το χτίσιμο των γεφυριών. Ενώνοντας τις όχθες των ορμητικών ποταμών, τα Γεφύρια επιτρέπουν στον ντόπιο πληθυσμό τη μετακίνηση ανθρώπων, κοπαδιών και προϊόντων, τη διεξαγωγή επίσης των ζωτικών εμπορικών δραστηριοτήτων. Τα Γεφύρια, μια θαυμαστή παρέμβαση του ανθρώπου στον ορεινό όγκο αναδεικνύονται σε σύμβολα επικοινωνίας, και συνεργασίας με άλλες κοινωνίες ή μεταξύ των όμορων κοινοτήτων. Αφηγούνται ιστορίες διαφορετικών εποχών, έχοντας διαδραματίσει κάθε φορά σπουδαίο ρόλο στην εξέλιξή τους.

Τόσο στην περίπτωση των γεφυριών , όσο και σε αυτή των βιοτεχνικών κτισμάτων, χορηγοί τους υπήρξαν είτε εύποροι άνθρωποι του τόπου, είτε τα εκκλησιαστικά ιδρύματα, είτε, οι κάτοικοι των κοινοτήτων που συμμετείχαν ανάλογα με την οικονομική τους κατάσταση στην δαπάνη. Σε κάθε περίπτωση, εξασφαλιζόταν σε μεγάλο βαθμό, ιδιαίτερα στην περίπτωση που το κτίσμα ανήκε στην εκκλησία μια καλή διαχείριση, ώστε να ωφελείται στο σύνολό της η τοπική κοινωνία.

Προτείνουμε στον επισκέπτη να διανύσει την διαδρομή σε δύο έως και τέσσερις μέρες. Στα περισσότερα χωριά από τα οποία διέρχεται η διαδρομή μπορεί κανείς να βρει μια φιλόξενη διαμονή με τοπικά προϊόντα και φαγητό.

Η διαδρομή Πέτρινα κτίσματα του Νερού σε pdf.

Ν1: Γέφυρα του Τσίμοβου, και τα ερείπια παλιού Γεφυριού Τσίμοβου στο Κουτσελιό
Ν2: Ιερά Μονή Αγίας Παρασκευής στους Χουλιαράδες
Ν3: Νερόμυλος, Νεροτριβή και Γεφύρι του Αγίου Ιωάννη 
Ν4: Η Ιερά Μονή Αγίας Παρασκευής στο Παλαιοχώρι και το γεφύρι του Παπαστάθη 
Ν5: Συγκρότημα παλιών μύλων Συρράκο 
Ν6: Το γεφύρι της Κουιάσας στην τοποθεσία Κουιάσα
Ν7: Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, το γεφύρι του Σταφυλά και η Ιερά Μονή Βύλιζας στο Ματσούκι
Ν8: Νερόμυλος στους Χριστούς
Ν9: Η βρύση του Αράπη, ο Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής και το βιοτεχνικό συγκρότημα στα Πράμαντα
Ν10: H Iερά Μονή Αγίας Παρασκευής στους Μελισσουργούς
Ν 11: Νερόμυλος, νεροτριβή και μαντάνι στα Άγναντα
Ν12: Νερόμυλοι, νεροτριβές και μαντάνια στον Καταρράχτη
Ν13: Νερόμυλος στο χωριό Σγάρα και το Γεφύρι της Πλάκας
Ν14: Ο Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής στο Αμπελοχώρι
Ν15: Το Γεφύρι της Πολιτσάς
Ν16: Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής στο Πάτερο Φορτοσίου