Ο τοπικός πολιτισμός της περιοχής των Τζουμέρκων
Υπόμνημα:

Θάνατος

Ο άνθρωπος στα τελευταία του χαροπαλεύει. Για να αποφύγει ο ετοιμοθάνατος μεγαλύτερη τυρρανία διευκολύνεται στο ξεψύχισμα, τον γυρνάνε κατά την Ανατολή, του τινάζουν τις πλάτες ή τον κρατά κάποιος μακρινός συγγενής. Μόλις ξεψυχήσει, οι κοντινοί δένουν το στόμα του με ένα μαντήλι και σταυρώνουν τα χέρια στο στήθος. Το σώμα του νεκρού πλένεται ανάλαφρα και ντύνεται με καινούρια ρούχα και παπούτσια. Στους ανύπαντρους φοριούνται τα γαμπριάτικα, δαχτυλίδι στο χέρι και στο κεφάλι τα στέφανα. Οι προχωρημένης ηλικίας φύλαγαν από χρόνια στο σεντούκι, την τελευταία φορεσιά , την κουβαλούσαν μάλιστα και μαζί τους κατά τις διάφορες μετακινήσεις.

Φεύγοντας από το σπίτι, έσπαζαν το πιάτο εκείνο όπου άναβαν τα κεριά και έριχναν τα συντρίμματα στο ποτάμι. Την εκφορά του νεκρού δεν ακολουθούσαν οι νιόπαντροι και οι νεαρές κοπέλες. Καθώς περνούσε στους δρόμους η πομπή του νεκρού έκλειναν πόρτες και παράθυρα για να μην μπει μέσα ο Χάρος. Ο τάφος σκαβόταν την μέρα της ταφής καθώς θεωρούσαν κακό να μείνει ανοικτός το βράδυ, ενώ τα σκαπτικά εργαλεία έμεναν σταυρωτά τρεις μέρες πάνω στον τάφο για να μην ανοιχτεί άλλος.

Όταν ο νεκρός είχε γκρεμιστεί έβαζαν στον τάφο ένα μπουκάλι κρασί που το έβγαζαν κατά την εκταφή, το λειτουργούσαν για σαράντα ημέρες και το χρησιμοποιούσαν για θεραπευτικούς σκοπούς. Επιστρέφοντας από την κηδεία έπλεναν τα χέρια και έριχναν το νερό προς τα πίσω για να φύγει το κακό.

Καλούσιος Δημήτριος, το Ματσούκι Ιωαννίνων, τόμος Β , Λαογραφικά, Ματσούκι 1994, σ. 514-517.

 

Ενώ ο νεκρός βρίσκεται ακόμη στο σπίτι μετρούν το σώμα του από το κεφάλι ως τα πόδια με ένα σχοινί που το πλάθουν με κερί. Γίνεται έτσι ένα μακρύ κερί που το κόβουνε σε μικρά κομμάτια και το μοιράζουν στην εκκλησία μαζί με άλλα κεριά και το κρατούν οι συγγενείς καθ όλη την διάρκεια της νεκρώσιμης ακολουθίας. Όταν κάνουν μνημόσυνα για τους νεκρούς οι συγγενείς κάνουνε και ψωμιά που τα κόβουν σε μικρά κομμάτια και τα μεταφέρουν στην εκκλησία μαζί με ούζο, ελιές , τυρί και το στάρι του μνημοσύνου. Μόλις τελειώσει η λειτουργία οι πιο στενοί συγγενείς του νεκρού κάθονται σε ένα πεζούλι και τα μοιράζουν σε όσους έρχονται να συλληπηθούν.

Ρόκα Φρειδερίκη , Λαογραφική συλλογή από το Παλαιοχώρι Συρράκου. Χειρόγραφα φοιτητών Λαογραφίας των φοιτητών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Σειρά Πέμπτη 1968-69, σ. 139-174 .