Ο τοπικός πολιτισμός της περιοχής των Τζουμέρκων
Υπόμνημα:

Λατρευτικές εθιμικές πρακτικές

Την πρώτη Ιουλίου όσοι έχουν γιδοπρόβατα προσπαθούνε να μη τα δει η Πούλια που βγαίνει αυτή τη μέρα με τον ήλιο. Γι αυτό το λόγο την παραμονή τα μάζευαν γρήγορα, τα έκλειναν σε ένα σκοτεινό μαντρί και την επόμενη τα έβγαζαν στη βοσκή αφού ο ήλιος είχε ανέβει πια ψηλά.

Tην παραμονή της γιορτής του αγίου Ανδρέα βράζουν μπόλια. Ρίχνουν μέσα στο νερό σιτάρι, καλαμπόκι, ρεβύθια, κουκιά, φασόλια και άλλα όσπρια και δημητριακά. Την ώρα που λαλούν οι πετεινοί τα μεσάνυχτα ένας ή δυο από κάθε σπίτι παίρνουν μπόλια και με μεγάλη προφύλαξη πηγαίνουν στη βρύση για να πάρουνε νερό. Προσέχουν όμως να μην τους δει κανένας γιατί το θεωρούνε κακό. Εκείνος που πηγαίνει πρώτος στη βρύση και παίρνει νερό, εκείνος θα έχει και την ευτυχία. Αφού πιεί νερό και πλυθεί, αφήνει άλλα μπόλια σε μέρος που θα τα δούνε και οι άλλοι και χαρούμενος πηγαίνει το νερό στο σπίτι για να φέρει την ευτυχία και στην οικογένεια του. Αφού πιουν όλοι από το νερό αυτό, το ρίχνει στα μπόλια η νοικοκυρά για να ευλογηθεί η παραγωγή μέχρι την ίδια μέρα τον επόμενο χρόνο.

 Ρόκα Φρειδερίκη. Λαογραφική συλλογή από το Παλαιοχώρι Συρράκου. Χειρόγραφα Λαογραφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Σειρά πέμπτη 1968-69, τόμος Ζ (Ρ-Σ), σ. 139-174.

Κατά την διάρκεια της σποράς συνήθιζαν μαζί με τον σπόρο να ρίχνουν και μια – δυο χούφτες καρύδι για να γίνει το στάρι μεγάλο και γερό. Για την προστασία των καλλιεργειών από τα σκουλήκια κατέφευγαν στην βοήθεια του Αγίου Τρύφωνα. Ο άγιος αυτός είναι ο προστάτης των ζευγάδων ή σποριάρηδων καθώς ήταν και εκείνος γεωργός και μάλιστα δεν δίστασε να σφάξει το μοναδικό ζώο του για να ταΐσει τους φτωχούς. Ο θρύλος λέει πως το επόμενο πρωί βρήκε το βόδι του ζωντανό μέσα στο στάβλο ως ανταπόδοση της ευεργεσίας του. Την ημέρα εκείνη στο Ματσούκι έβγαιναν στο εξωκκλήσι του Αγίου Νικολάου και έκαναν αγιασμό. Τη μέρα της Πρωτομαγιάς έριχναν γαλατσίδες (είδος χόρτου) στην αυλή ή τις έδεναν στο μπουντινέλο και την καρδάρα για να έχουν τα ζώα γάλα και να μην στερηθεί το σπίτι τα αναγκαία. Την μέρα εκείνη δεν ζύμωναν ψωμί για να μη μουχλιάσει και δεν δάνειζαν για να μην βγει η μαγιά από το σπίτι. Ανήμερα της εορτής των Εισοδίων της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου) καθώς και του Αγίου Αντρέα (30 Νοεμβρίου) έφτιαχναν τα λεγόμενα μπόλια ή πολυσπόρια. Τα συστατικά τους ήταν σιτάρι, καλαμπόκι, φακές, ρεβίθια, κουκιά, φασόλια, ζάχαρη, καρύδια και κανέλα. Όσπρια και δημητριακά ενσωμάτωναν συμβολικά την αντίληψη της περιοδικότητας της ζωής και του θανάτου, της αρχής και του τέλους. Η κατανάλωση της τροφής αυτής βέβαια πέρα από τις όποιες συμβολικές συνδηλώσεις συνέπιπτε οπωσδήποτε και με το δύσκολο διάστημα των διαιτητικών στερήσεων της νηστείας των Χριστουγέννων. Σύμφωνα άλλωστε με τον παροιμιακό λόγο τα μπόλια καταναλώνονταν« τ Αντριώς π αντρίευε το κρύο»