Ο τοπικός πολιτισμός της περιοχής των Τζουμέρκων
Υπόμνημα:

Σκεύη

Τα σκεύη της καθημερινής χρήσης στην περιοχή των Τζουμέρκων όπως και στον ευρύτερο ηπειρωτικό χώρο διακρίνονται σε επιμέρους κατηγορίες ανάλογα με την χρήση για την οποία προορίζονται. Έτσι έχουμε τα σκεύη εκείνα και τα εργαλεία που σχετίζονται με τις διαδικασίες παραγωγής και μεταποίησης των πρώτων υλών (κτηνοτροφικά, γεωργικά ) αλλά και τα σκεύη εκείνα που αφορούν στη δευτερογενή κατεργασία των προϊόντων και απαντώνται κατά κύριο λόγο στον οικιακό χώρο. Μια επιπλέον κατηγοριοποίηση προκύπτει στη βάση του υλικού από το οποίο είναι κατασκευασμένα (ξύλο, πέτρα, μέταλλο). Οι ορεινοί πληθυσμοί κατασκευάζουν τα αναγκαία σκεύη αξιοποιώντας τα υλικά που τους παρέχει το φυσικό περιβάλλον, ενώ ορισμένα από αυτά, κυρίως τα χαλκώματα τα προμηθεύονται από τις κατά τόπους εμπορικές πανηγύρεις ή από τους πλανόδιους πωλητές. Η οικοσκευή των περισσότερων σπιτιών δεν εμφανίζεται ιδιαίτερα διαφοροποιημένη καθώς αντανακλά το επίπεδο οργάνωσης της οικιακής πρωτογενούς παραγωγής.

Σκεύη απλά, λειτουργικά, κατασκευασμένα από τα υλικά του τόπου ή αγορασμένα από τα τοπικά εποχικά παζάρια, σκεύη τα οποία συντηρούνται και μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά, ικανοποιώντας καθημερινές λειτουργικές ανάγκες χωρίς να αναδεικνύουν την αίσθηση του περιττού ή του διακοσμητικού. Η αίσθηση αυτή προκύπτει στην περίπτωση των αρχοντικών σπιτιών του Συρράκου και των Καλαρρυτών κοινοτήτων άμεσα συνδεδεμένων με τους εμπορικούς δρόμους του εξωτερικού, μέσω των οποίων ταξιδεύουν όχι μόνο εμπορεύματα αλλά συνάμα και ιδέες, αντιλήψεις και αισθητικά πρότυπα τα οποία ενσωματώνονται λειτουργικά στην παράδοση του τόπου. Στην περίπτωση των κτηνοτροφικών κοινοτήτων όπως εκείνη του Ματσουκίου το σκηνικό εμφανίζεται παραλλαγμένο.

Σκεύη απλά, χρηστικά κατασκευασμένα από ξύλο και πέτρα, προορισμένα για την πρωτογενή και δευτερογενή κατεργασία των προιόντων. Χαμηλοί σοφράδες, σκαμνιά, ξύλινα χουλιάρια, και σινιά είναι ορισμένα από τα συνηθισμένα σκεύη που διατηρούν οι κάτοικοι μέχρι σήμερα και τα οποία έχοντας απωλέσει πλέον τον χρηστικό χαρακτήρα τους παραπέμπουν στο παρελθόν λειτουργώντας ως δείκτες μιας συγκεκριμένης οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας.

Ξεκινώντας από το χώρο της κουζίνας ή μαγειριού συναντούμε σκεύη μεταφοράς και αποθήκευσης όπως είναι η λαήνα και η βαρέλα που χρησίμευαν για την μεταφορά του νερού από την βρύση αλλά και τα αναγκαία σκεύη για την παρασκευή του ψωμιού. Το σκαφίδι, το πλαστήρι, το πετρόβεργο, το κόσκινο και την σίτα μέσα στην οποία θα κοσκινίσει η νοικοκυρά το ροκίσιο ή καθάριο αλεύρι το οποίο φυλάσσεται σε ένα ειδικά διαμορφωμένο ξύλινο αμπάρι με δυο χωρίσματα στο κάτω μέρος και μια θυρίδα χαμηλά. Στον ίδιο χώρο και το κασόνι για την φύλαξη του αλατιού και οι μπούγλες, τενεκεδένια δοχεία για το πετρέλαιο το οποίο προμηθεύονταν από το μονοπώλιο.

Στον τοίχο κρεμασμένα τα χαλκωματένια σινιά για το ψήσιμο της πίτας καθώς και μια σειρά από κακάβια, και σαγάνια. Η οικοσκευή περιλάμβανε και τα σκεύη εκείνα τα οποία ήταν απαραίτητα για την πρωτογενή κατεργασία των υλικών. Στην αυλή του σπιτιού έβλεπε κανείς το γουδί και το χερόμυλο με δυο πέτρες στρογγυλές με τον οποίο άλεθε η νοικοκυρά το σιτάρι, αλλά και τα σκεύη εκείνα που χρησίμευαν για την μεταφορά και κατεργασία του γάλακτος. Ξύλινες καρδάρες και βεδούρες αλλά και την κάδη με το φουρλέτσι ή καδόξυλο για την παρασκευή του βουτύρου.

Στον εξωτερικό χώρο της αυλής συναντούσε κανείς εκτός από τον φούρνο, ένα μικρό οίκημα το λεγόμενο μαγειριό, χώρο κατάλληλα διαρρυθμισμένο για την προετοιμασία του γεύματος. Στο κατώγι του σπιτιού φυλασσόταν το κρασί και το τσίπουρο μέσα στα ταλάρια, μεγάλα δοχεία από βαλανιδιά που χωρούσαν ως 300 οκάδες καθώς και το τυρί μέσα σε τουλούμια κατασκευασμένα από δέρμα ζώου [1].

[1]. Παππάς Δημήτριος, Τζουμερκιώτικα Λαογραφικά, τομος Α, 1998, σ. 60-68.