Ο τοπικός πολιτισμός της περιοχής των Τζουμέρκων
Υπόμνημα:

Εικόνα 12: Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου

e12a

Το δυτικής καταβολής θέμα, με τη διαφορά ότι η Παναγία μετακινείται τώρα πίσω από στρωμένο τραπέζι, ο ουρανός γεμίζει από αγγέλους μέσα σε σύννεφα και το άγιο πνεύμα εκπορεύεται εκ του Πατρός, ο οποίος κρατά επιπλέον τη σφαίρα του κόσμου, ευρύτατα διαδεδομένο σε χαλκογραφίες, απαντά και σε μια άλλη εικόνα, χρονολογημένη επακριβώς στα 1765, στην οποία και αποτυπώνεται η στιγμή ακριβώς της εμφάνισης του αγγέλου και των λόγων που απευθύνει στη Θεοτόκο [επιγραφή: [Χαῖ]ρε κεχαριτωμένη ὁ Κύριος μετὰ σοῦ / Πνεῦμα ἅγιον . ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ / καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι (Λουκάς, 1. 28, 35)]. Η αφιερωτική επιγραφή, σε ανεξάρτητο πλαίσιο στο κάτω μέρος της εικόνας, αντικειμενοποιεί, χάρη στην επιγραφή, το φαινόμενο της αφιέρωσης ενός κινητού θρησκευτικού έργου με σκοπό τη σωτηρία των δωρητών του. Σ’ αυτό άλλωστε το αντικειμενικό υπόβαθρο, στο οποίο εδράζεται σωτηριολογικά η ανάγκη για αφιέρωση, θα οφείλουν πιθανόν την παρουσία τους εντός του «τόπου της αγιότητας» και άλλες εικόνες της συλλογής μας, καθιστώντας έτσι την αφιέρωση μια διαδικασία μορφοποίησης μιας σωτηριολογικής πραγματικότητας. Από την επιγραφή πληροφορούμαστε ότι οι Νίκος και Αθανάσιος Μπελδάνης αφιερώνουν στη μονή Βύλιζας τη συγκεκριμένη εικόνα χάρη ευλογίας[1]. Τα δύο αδέλφια, που συμπεριλαμβάνονται ίσως στους εμπόρους που δρουν στην Ιταλία, ανήκουν πιθανότατα στην ίδια οικογένεια με τον δραστηριοποιούμενο στη Βενετία Γιαννιώτη καποτά Γεώργιο Μπαλντάνη[2], ο οποίος αναφέρεται σε βενετικό έγγραφο του 1767. Σ’ αυτό ο Γιαννιώτης -ίσως και Ματσουκιώτης, καθώς το επίθετο Στραγάλης μαρτυρείται ακόμη και σήμερα στο Ματσούκι- καποτάς Αναστάσιος Στράγγαλης καταφεύγει στην Κωνσταντινούπολη για να ζητήσει την παρέμβαση της Υψηλής Πύλης στη διευθέτηση ενός οικονομικού ζητήματος που αντιμετώπιζαν οι Γιαννιώτες καποτάδες της Βενετίας με τη βενετική συντεχνία των Κουρελουδοποιών[3].

[1]. «Ἡ παροῦσα Σεβασμία Εἰκὼν τοῦ κοσμοσωτηρίου Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεομήτορος χαλκοχα / ραχθεῖσα δι’ ἐξόδων τῶν τιμιωτάτων χωριανῶν τοῦ κυρίου Νίκου καὶ Ἀθανασίου Μπελδάνη, / ἀφιερώθη παρ’ αὐτῶν εἰς τὴν Σεβασμίαν Μονὴν τοῦ Ἀγαπίου ἐπονομαζομένην Εὐαγγελί / στριαν, κειμένην ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Ἰωαννίνων εἰς χωρίον λεγόμενον Ματζούκη, δι’ εὐλάβειαν : / τῶν αὐτῶν πρὸς τὴν Θεοτόκον, ὡς συμπατριῶται τοῦ αὐτοῦ χωρίου ἵνα δωρεὰν δίδωται εἰς τοὺς / εὐσεβεῖς Χριστιανοὺς ἐν ἐτείησι. αψξε:». Για τους χορηγούς ο Σπυρίδων Λάμπρος μας πληροφορεί ότι οι δυό τους, όπως τον πληροφορεί και αυτόν κατά την επίσκεψή του ο μοναχός Βησσαρίων, ήταν δάσκαλοι στη Ρωσία, βλ. Λάμπρος 1892, 354.
[2]. Βλ. αναλυτικά Καλούσιος 1994, 252, 280-286· Καλούσιος 1992, 257.
[3]. Πλουμίδης 2007, 9-33.