Ο τοπικός πολιτισμός της περιοχής των Τζουμέρκων
Υπόμνημα:

Εικόνα 16: Η Γέννηση του Χριστού και η Προσκύνηση των μάγων

e16

Ο «τόπος της αγιότητας» αφομοιώνει θραύσματα ετερογενών προς τη βυζαντινή παράδοση μορφών εικαστικής έκφρασης, που αυξάνουν ωστόσο αισθητά τον αριθμό των δυνατών επιλογών, κατάσταση που δημιουργεί μια νέα οργανικότητα στις συνθέσεις, η οποία διακόπτει αισθητικά την επαφή με την προγενέστερη παράδοση και συνιστά αναγκαίο επακόλουθο της ανάπτυξης του εμπορίου, των επαφών με τα Επτάνησα και τις ιταλικές πόλεις, και καταδεικνύει για τους αγοραστές αυτών των έργων που τα προωθούν, πιθανόν ως δώρα, στη μονή Βύλιζας την ιδιοποίηση ενός νέου εικαστικού χώρου που συνδέεται με ένα νέο κανονιστικό πρότυπο. Τα νέα αυτά στοιχεία αρθρώνουν, μέσα από μια πλειάδα εικαστικών διασταυρώσεων, μια νέα γεωγραφία εντός του «τόπου της αγιότητας», η οποία πολλαπλασιάζει τις χωρικές ιδιοποιήσεις άλλων πολιτισμικών περιβαλλόντων, θέτοντας συνάμα σε κίνδυνο τη μονοσημία του βυζαντινού εικαστικού συστήματος.

Η ίδια αποδέσμευση από την παράδοση, που μαρτυρεί έναν κοινό τόπο με την αναγεννησιακή ζωγραφική του 16ου αι., μαρτυρείται και στη Γέννηση του Χριστού με τη γονατιστή Παναγία αριστερά, τον Χριστό στο κέντρο σε αχυρόστρωμα να περιβάλλεται από ακτινωτή δόξα και τον ποιμένα με το ραβδί δεξιά, σε στάση προσκύνησης, στοιχεία τα οποία προέρχονται από την απεικόνιση του θέματος η Προσκύνηση των Ποιμένων και που απαντούν σε χαλκογραφικό πρότυπο του Aegidius ΙΙ Sadeler του 1595, βασισμένο σε ένα έργο του Christoph Schwartz[1]. Η ολιγομελής σύνθεση εκτυλίσσεται μπροστά σε ένα κατεστραμμένο ναό, από τον οποίο σώζονται τρεις κίονες με το επιστύλιό τους. Δύο μικροί άγγελοι πλαισιώνουν τον Χριστό, ενώ στο βάθος δεξιά διακρίνονται οι τρεις μάγοι. Ωστόσο, ο τύπος της γονατιστής Παναγίας αριστερά με τα χέρια χιαστί μπροστά στο στήθος, αλλά και η παρουσία ενός μικρού αγγέλου δίπλα στη μικρή αχυροστρωμνή του Χριστού, είναι εμπνευσμένα από χαρακτικό του Virgil Solis (1514-1562) με ανάλογο θέμα[2], που βασίζεται σε μια αντίστοιχη ξυλογραφία του Albrecht Dürer.

[1]. De Ramaix 1997, 53, πίν. 033 S1. Βλ. επίσης και ένα χαρακτικό του Raphael Sadeler I (1561-1632) με την ίδια οργάνωση και τις ίδιες αναλογίες ως προς τις στάσεις και τις θέσεις των τριών κεντρικών μορφών (Παναγία-Χριστός-βοσκός), De Ramaix 2007, 131, πίν. 006.
[2]. Peters 1987, 401, πίν. 2.14 (317) και  438, πίν. 5.6 (320).